Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο 4ος πιο συχνός τύπος καρκίνου στις γυναίκες, αντιπροσωπεύοντας το 9% της παγκόσμιας επίπτωσης του καρκίνου. Η θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το στάδιο της νόσου κατά τη διάγνωση, κάτι το οποίο επιτυγχάνεται μέσω του προσυμπτωματικού ελέγχου.
Τα νέα δεδομένα στην πρόληψη του καρκίνου τραχήλου της μήτρας (ΚΤΜ) προκύπτουν από κλινική μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 4.009 γυναικών στη χώρα μας το διάστημα 2012-2014, από την ερευνητική ομάδα HERMES («HEllenic Real life Multicentric cErvical Screening» study group), σε Πανεπιστημιακές Κλινικές και Εργαστήρια 5 πόλεων πανελλαδικά. Σύμφωνα με τη μελέτη, η ευαισθησία του τεστ Παπανικολάου για να αναγνωρίσει τις γυναίκες με προκαρκινική αλλοίωση στον τράχηλο ανήλθε στο 53,7%, ενώ η αντίστοιχη ευαισθησία του HPV DNA test ήταν 100%. Επιπλέον. με το HPV DNA test η προληπτική επανεξέταση μπορεί να γίνεται κάθε 3 χρόνια.
Την ίδια ώρα, στο πλαίσιο μελέτης που διενήργησε η Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας (ΕΣΔΥ), διερευνήθηκε η επίπτωση διαφόρων στρατηγικών προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο τραχήλου της μήτρας στον προϋπολογισμό υγείας της κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα. Με βάση τα αποτελέσματα, η υιοθέτηση ενός εθνικού προγράμματος με πρωταρχική μέθοδο το HPV DNA test και με ταυτόχρονη γονοτύπηση των στελεχών 16/18 ανά 3 έτη, μπορεί να επιφέρει εξοικονόμηση σε ετήσια βάση της τάξης των 3.641.099 ευρώ στο σύστημα υγείας και τον ΕΟΠΥΥ, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνει σημαντικά τις εκβάσεις υγείας, μειώνοντας κατά 75% τη θνησιμότητα από καρκίνο τραχήλου της μήτρας στον πληθυσμό.

Τί είναι ο ιός ΗPV
O HPV είναι μικρός DNA-ιός, η μόλυνση από τον οποίο μπορεί είτε να μην προκαλέσει καμία αλλοίωση (άτομα-φορείς) ή να προκαλέσει εμφάνιση καλοηθών θηλωματωδών αλλοιώσεων (κονδυλωμάτων) ή προκαρκινικών αλλοιώσεων του γεννητικού συστήματος (δυσπλασιών), οι οποίες αν δεν αντιμετωπιστούν μπορούν να εξελιχθούν σε καρκίνο, ιδιαίτερα στην πρωκτογεννητική περιοχή. Μέχρι σήμερα έχουν περιγραφεί περί τα 118 διαφορετικά στελέχη του ΗΡV, τα οποία διαφέρουν μεταξύ τους (>10%) ως προς την γενετική τους δομή.

Πώς μεταδίδεται
Η μετάδοση του ιού επιτελείται κατά κύριο λόγο, αλλά όχι αποκλειστικά, με την σεξουαλική επαφή. Ο ιός προσβάλλει τα επιθήλια ή το δέρμα της γεννητικής περιοχής μετά από μικροτραυματισμούς των ιστών αυτών, που επισυμβαίνουν συνήθως κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής. Ανίχνευση του ιού έχει πιστοποιηθεί και στον δημιουργούμενο καπνό κατά την καταστροφή των ΗPV-αλλοιώσεων, καθώς και σε εσώρουχα και άλλα αντικείμενα. Παρ’ όλα αυτά δεν έχει αποδειχθεί ότι ο ιός μπορεί να μεταδοθεί μέσω αντικειμένων, αν και κάτι τέτοιο δεν μπορεί να αποκλειστεί παντελώς. Η μετάδοση του ιού μέσω στοματικής σεξουαλικής επαφής είναι δυνατή, αν και η πιθανότητα αυτή υπολογίζεται ότι είναι πολύ μικρή. Γι’ αυτό και οι HPV-αλλοιώσεις στην στοματική κοιλότητα είναι σπάνιες.
Η κάθετη μετάδοση του ιού κατά τον τοκετό από την έγκυο μητέρα με ΗPV-μόλυνση του γεννητικού σωλήνα στο νεογνό είναι δυνατή.

Ποιος κινδυνεύει
Κάθε άτομο το οποίο είναι σεξουαλικά ενεργό είναι δυνατόν να έχει μολυνθεί από τον HPV. Ανεξάρτητα από αυτό, η μόλυνση είναι συχνότερη σε σεξουαλικά ενεργά άτομα νεαρής ηλικίας, με υψηλότερο ποσοστό επιπολασμού σε νεαρές γυναίκες ηλικίας 16 έως 25 ετών. Ο κίνδυνος HPV–μόλυνσης αυξάνεται όσο μικρότερη είναι η ηλικία έναρξης της σεξουαλικής δραστηριότητας, όσο μεγαλύτερος ο αριθμός των σεξουαλικών συντρόφων και όσο με περισσότερους σεξουαλικούς συντρόφους έχουν ή είχαν επαφές οι τελευταίοι. Ο κίνδυνος αυτός έχει υπολογισθεί ότι αυξάνεται κατά 15% περίπου ανά νέο σεξουαλικό σύντροφο.

Πώς μπορεί κανείς να προφυλαχθεί
Λέγεται ότι ο μόνος τρόπος προφύλαξης από την HPV-μόλυνση είναι η σεξουαλική αποχή. Η χρήση προφυλακτικού, σύμφωνα με ορισμένες κλινικές μελέτες, μειώνει σε έναν βαθμό την πιθανότητα μόλυνσης από τον ιό, ενώ σε άλλες φαίνεται ότι δεν βοηθάει στην αποφυγή της μόλυνσης –παράλληλα, βέβαια, εμποδίζει την μετάδοση άλλων σεξουαλικά μεταδιδομένων νοσημάτων και γι’ αυτό η χρήση του συνιστάται ούτως ή άλλως. Αντίθετα, η χρήση άλλων μέσων, τα οποία αναφέρεται ότι μειώνουν την πιθανότητα HPV-μόλυνσης, όπως ειδικών κρεμών, κολπικών υπόθετων γέλης κ.ά., δεν συνιστώνται διότι η αποτελεσματικότητα τους είναι άκρως επισφαλής. Άρα, ο μόνος τρόπος ουσιαστικής προστασίας είναι το εμβόλιο έναντι του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων.